Daniel
Naber

     daniel.naber@t-online.de

David
Rugge

     davidrugge@mediaone.net

Håvard
korsvoll

    korsvoll@skulelinux.no

Omsetjar av handboka for &kmail;
2002-10-03
1.5

# Bruk av &kmail;

## Hovudvindauget

Hovedvindauget er det vindauget som kjem fram når &kmail; vert starta. Det er delt inn i tre ruter.

Mapperuta (venstre rute)

  Denne ruta inneheld ei liste over meldingsmapper (andre e-postprogram kallar dei for postboksar). For å velja ei mappe så trykkjer du på ho. Meldingane i mappa vil no kome fram i meldingslista. Mappelista kan visast både i kortversjon, som tek opp berre ein liten del av venstre side av hovedvindauget, og ein langversjon, som tar opp heile venstre side, men har høve til å visa fleire mapper. Du kan skifta mellom desse to versjonane under Utsjånad i Innstillingar Set opp &kmail; .... Sjå også Mappe seksjonen for meir informasjon om korleis bruka mapper.

Meldingslista (ruta oppe til høgre)

  Denne ruta listar opp informasjon frå meldingshovuda (statusflagg, sendar, emne, dato, evt. storleik) til meldingar i mappa som er valt. Ved å trykkje på ei melding i lista vil meldinga bli valt og vist i meldingsruta. Du kan også velja fleire enn ei melding ved å halda &Ctrl;-tasten ned når du trykkjer på meldingar. Du kan sortera meldingar ved å trykkja på den kolonneoverskrifta som du vil sortera etter. Viss du trykkjer på den same kolonna meir enn ein gong vil sorteringsrekkjefygja skifta mellom stigande og synkande.

Meldingsruta (ruta nede til høgre)

  Denne ruta viser den meldinga som er valt. Vedlegg blir vist på botnen av meldinga, anten som ikon eller innebygd i meldinga, avhengig av Vis Vedlegg. Du kan bla gjennom meldinga ved å bruka tastane Page up og Page down eller linje for linje ved å bruka tastane pil opp og pil ned. Du kan også bruka snøggtastar til å bla gjennom meldinga utan å bruka musa.

## Snøggtastar

Desse snøggtastane er støtta i hovudvindauget:

Snøggtast | Handling
--- | ---
Mellomrom | Blar gjennom meldinga eller går til neste melding dersom du er på slutten av meldinga.
Pil høgre eller N | Går til neste melding i denne mappa.
Pil venstre eller P | Går til førre melding i denne mappa.
+ | Går til neste uleste melding i denne mappa.
- | Går til til førre uleste melding i denne mappa.
&Ctrl;+ | Går til neste mappe med uleste meldingar.
&Ctrl;- | Går til førre mappe med uleste meldingar.
&Ctrl;Pil venstre | Går oppover i lista av mapper. Bruk &Ctrl;mellomrom til å opna mappa.
&Ctrl;Pil høgre | Går nedover i lista av mapper. Bruk &Ctrl;mellomrom til å opna mappa.
&Ctrl;Mellomrom | Opnar mappa som har fokus, &ie; mappa som du navigerte til ved bruk av &Ctrl;Pil venstre eller &Ctrl;Pil høgre.
&Shift;Pil venstre og &Shift;Pil høgre | Markerer meldingar i meldingslista, startar med den valde meldinga.

## Ny melding-vindauget

Ny melding-vindauget vert brukt til å skriva nye meldingar. Det vert opna med Melding Ny melding ... frå menyen eller frå Ny melding-ikonet i hovudvindauget.

### Skriva ei melding

Fyll inn felta i Ny melding-vindauget. Bruk Vis-menyen til å velja kva for felt i meldingshovudet som skal visast. Identitetfeltet tilbyr valet Klebrig. Viss det er avmerka vil denne identiteten bli standard identitet når du skal skriva ei ny melding nest gong.

Det finst mange snarvegar som hjelper deg å skriva meldingar. Knappane ... ved sida av Til:-, Kopi:- og Blindkopi:-felta vil få fram adresseboka slik at du kan velja ei adresse derifrå.

Når du startar å skriva inn ei adresse i Til:/Kopi:/Blindkopi:-felta vil eit lite vindauge spretta opp og føreslå passande adressar som nyleg er brukt og passande adressar frå adresseboka. Viss du ikkje likar at vindauget sprett opp automatisk kan du slå det av ved å trykkja med &RMB; på feltet og velja ein anna måte å fullføra adressa på.

Når du ønskjer å leggja til fleire enn ein mottakar i adressefelta så kan du gjera det ved å skilja adressane med komma. Det kan vera du må fylla inn fullstendige adressar (&ie; `brukar@domene.com`) sjølv for lokale brukarar. Dette er avhengig av korleis systemet er sett opp.

Når du er ferdig med å skriva meldinga di så trykkjer du på sendeikonet (konvolutten) for å senda meldinga no. Du kan også trykkje på køikonet for å leggja meldinga i utboksen. Viss meldinga ikkje er ferdig enno så kan du velja Melding Lagra i kladdemappe. Viss du vil senda ei kryptert eller digitalt signert melding så vel du krypter melding- tilsvarande signer melding-ikona frå verktøylinja.

Viss du har installert og aktivert minst ei av krypteringstillegga kan du velja om du vil bruka den innebygde støtta for OpenPGP eller tillegget for kryptering og/eller signering. Bruk OpenPGP viss du vil senda signerte meldingar eller innebygde krypterte meldingar. Viss du vil senda signerte eller krypterte meldingar med vedlegg bør du bruka eit av krypteringstillegga. Merk at OpenPGP som er innebygd ikkje vil kryptera vedlegg.

### Leggja til vedlegg

Du kan leggja til filer til meldinga di ved å bruka ein av metodane under:

- Trykk på Legg ved fil-ikonet (binders) og vel fila du vil leggja ved.

- Dra ei fil frå skrivebordet eller ein anna katalog inn i skrivefeltet til meldinga.

- Vel eit av vala i Legg ved menyen.

Når ei fil er lagt ved meldinga di vil ho visa seg i vedleggsområdet ved botnen av meldingsvindauget. Du kan bruka &RMB; på kvart vedlegg for å Sjå, Lagra som eller Fjerna vedlegget.

Bruk valet Eigenskapar ... for å opna vindauget Eigenskapar for meldingsdel. Det første feltet inneheld &MIME;-typen til vedlegget. Det blir automatisk fylt ut med passande verdiar. Det same skjer med namnefeltet. Av og til kan &MIME;-typen vera feil. Du kan då skriva inn riktig &MIME;-type eller velja frå ei liste med vanlege &MIME;-typar. Du kan også velja ein kodemetode for fila frå lista med kodeval (normalt vil standardverdi fungera bra). Vel Føreslå automatisk vising viss du vil at mottakar skal sjå vedlegget innfelt i meldingsvisinga i staden for at vedlegget er representert med eit ikon.

PGP/ GnuPG-nøklar kan også leggjast ved meldinga di ved å velja frå menyen Legg ved. Vedlagte PGP-nøklar vert handsama som filvedlegg.

Vedlegg vil ikkje bli kryptert viss du brukar den innebygde OpenPGP-modulen. For å kryptera vedlegg må du installera og setja opp krypteringstillegg.

### Stavekontroll av meldinga

Vel Verktøy Stavekontroll ... for å køyra stavekontroll på meldinga di. &kmail; brukar &kspell; til stavekontroll, &kspell; er &kde; sitt grensesnittet til ispell- eller aspell-stavekontroll. Merk at du først må setja opp stavekontrollen ved å bruka Innstillingar Stavekontroll ....

## Meldingsmapper

Meldingsmappene vert brukt til å organisera e-postmeldingane dine. Alle meldingsmappene vert i utgangspunktet lagra i katalogen `Mail`, som vert laga på heimeområdet ditt. Mappene innboks, utboks, sent e-post, papirkorg og kladd vert laga første gong du startar &kmail;. Desse mappene har kvar sin særskilte funksjon:

innboks:

  Her legg &kmail; dei nye meldingane dine når du ser etter nye e-postar.

utboks:

  Meldingar som ventar på å bli sendt vert lagt her. Merk at du ikkje skal dra og sleppa meldingar hit for å senda dei, bruk sendeikonet i Ny melding-vindauget.

sendt e-post:

  Inneheld kopiar av meldingar du har sendt.

papirkorg:

  Inneheld alle meldingar du har flytta til papirkorga.

kladd:

  Inneheld meldingar du har starta å skriva men har lagra i denne mappa i staden for å senda dei.

Det kan vera du synes standardmappen fyller ditt behov. Men du vil truleg trenga eller sjå nytta av å ha fleire mapper for å organisera meldingane dine. Vel Mappe Ny mappe ...for å laga ei ny mappe. Vindauget Opprett mappe vil sprette opp og du kan skriva inn nødvendig informasjon. Viss du nokon gong vil endra innstillingane til ei mappe kan du gjera det ved å velja Mappe Eigenskapar ....

For å flytta meldingar frå ei mappe til ei anna så vel du meldinga(ne) du vil flytta og trykkjer M-tasten eller vel Melding Flytt til. Ei liste over mapper kjem fram, og du kan velja den mappa du vil flytta meldinga(ne) til frå denne lista. Meldingar kan også bli flytta ved å dra meldinga frå meldingslista over i ei mappe i mappelista.

Viss du vil fjerna alle meldingar frå ei mappe kan du velja Mappe Flytt alle meldingane til papirkorga. Du kan bruka Mappe Slett mappe for å fjerna ei mappa og alle meldingar og undermapper i ho.

### Mappeeigenskapar

Vindauget Eigenskapar for mappa let deg flytta og endra namn på mappa og oppgi alle eigenskapane henna. Merk at dei fleste eigenskapane er kun tilgjengelege for dine eigne mapper og ikkje for standardmappene som innboks &etc;. Standardmappene kan heller ikkje flyttast eller endra namn.

Du kan gjera ei mappe til ei undermappe viss du oppgir kva for foreldremappe ho Høyrer til.

Ramma for Mappeikon let deg velja ikon som er ulike standardikona i mappelista.

Sjå avsnittet for Mappetype for informasjon om Postboksformatet.

Viss du skal bruka denne mappa til ei e-postliste kan du leggja til adressa til e-postlista i ramma Assosiert e-postliste. Du kan då bruka menyvalet Melding Svar til e-postliste .... Det vil då opna ei svarmelding med adressen til e-postlista i Til:-feltet (&ie; det vil ignorere Svar til-adressen i meldinga). Du kan også trykkja den midterste museknappen i mappelista for å posta ei melding til e-postlista som er assosiert med den mappa.

Ramma Gamle meldingar utgår let deg automatisk sletta gamle meldingar når du avsluttar &kmail; (avhengig av innstillingane dine i &kmail; si oppsettside for Mapper) eller via Fil Alle mappene utgår.

Meldingar som utgår vert sletta. Dei vert ikkje flytta til papirkorga, så ver varsam med denne innstillinga.

Med Identitetsavsnittet kan du setja standardidentitet for nye meldingar. Svar på meldingar som er sendt direkte til deg vil framleis bruka adressen frå Til:-feltet i meldinga viss det finst ein tilsvarande identitet.

Med Vis avsendar/mottakar kan du setja synlege kollonner i meldingslista. Dette er nyttig dersom du har ei mappe der du lagrar meldingar du sjølv har sendt.

### Mappetype

Ei meldingsmappe kan anten vera av type mbox eller maildir. mbox lagrar alle meldingar i ei mappe i ei fil, medan maildir lagrar kvar melding i si eiga fil. maildir, som er standardformatet, vert rekna som meir robust. Men kan vera tregare på somme filsystem. Viss du er usikker bør du velja maildir.

Merk at det førebels ikkje er noko funksjon i &kmail; for å gjera om meldingar mellom dei to formata automatisk. Men du kan berre flytta alle meldingar frå ei gamal mboxmappe til ei ny maildirmappe eller motsatt.

## Meldingsfilter

Etter å ha brukt &kmail; ei stund kan det vera du får problem med å sortera alle nye meldingar i innboksen når dei kjem inn. Filter gjer det mogeleg å automatisk gjera noko med innkomande meldingar og manuelt gjera noko med avmerka meldingar i ei mappe.

Merk at filtra som er skildra i dette avsnittet vert brukt etter at meldingar er lasta ned frå kontoen din på tenaren. Viss du vil filtrera meldingar på tenaren så sjå Nedlastingsfilter.

Eit filter består av eit søkjemønster og ei liste over handlingar. Viss mønsteret passar til meldinga så vil handlingane bli utført på denne meldinga. Les meir om søkjemønster og filterhandlingar i dei fylgjande underavsnitta.

Ei melding vert sendt gjennom det første filteret i lista og så vidare gjennom kvart filter eit for eit. Det første filteret som har eit passande mønster i høve meldinga utøver handlingane skildra i filteret på meldinga. Du kan setja at meldinga skal gjennom resten av filtra også, men standard er å stoppa ved det første filteret som passar.

Vanlegvis vert filter brukt på innkomande meldingar. Men dei kan også brukast på sendte meldingar eller på ei lagra melding eller ei gruppe av meldingar. For å bruka eit filter på ei gruppe meldingar så merkjer du meldingane du vil filtrera, trykk så på &Ctrl;J eller vel Melding Bruk filter frå menyen. Dette vil køyra meldingane gjennom alle filter som er markert for manuell filtrering i filterdialogen.

### Å laga eit filter raskt

Det er to måtar å laga eit filter på: Den raske måten er å bruka Verktøy Lag filter .... Dette vil opna filterdialogen og visa deg eit filter som har den første regelen til søkjemønsteret og første handlinga (som flytt til mappe) klar på førehand. I mange tilfelle er alt du treng å gjera å velja mappa der meldingane skal flyttast til. Men du kan naturlegvis endra på filteret som du vil.

Det interessante med denne metoden er viss du lagar filter på ei e-postliste. Då vil &kmail; prøva hardt på å finna eit kriterium som unikt identifiserar meldingar på denne lista. Viss det lukkast vil namnet på lista som han gjettar på bli vist i menyvalet Verktøy Lag filter Filtrer på e-postliste ....

Den andre metoden er å manuelt laga eit filter frå grunnen av ved å opna filterdialogen med Innstillingar Oppsett av filter. Filterdialogen er skildra i detalj i det fylgjande underavsnittet.

### Filterdialogen

Denne dialogen let deg setja opp og endra på filtra dine.

Du når han via Verktøy Lag filter eller Innstillingar Oppsett av filter ....

Dialogvindauget er delt inn i fire delar:

Tilgjengelege filter

  Denne delen inneheld lista over filter og nokre knappar som kan endra på filtra. Som å laga nye filter, flytta dei opp eller ned i lista, sletta dei eller å endra namn på dei. Viss du vel eit filter frå lista blir eigenskapane til det vist på høgre side av dialogvindauget.

Filterkriterium

  I denne delen kan du laga/endra mønsteret som meldinga må passa for at filteret skal gjelde for ho. Her kan du velja om alle dei definerte reglane må passa eller om det held at ein av dei passar. Sjå Søkjemønster under for ei detaljert skildring av kvar type av søkjereglar.

  Du kan trykkja på Fleire for å få nye felt til å laga fleire søkjereglar i. Trykk på Færre for å fjerna den siste regelen. Tøm reinskar alle felta for søkjereglar og let det stå igjen to tomme linjer.

  Ugyldige eller tomme reglar vert ikkje vurderte.

Filterhandlingar

  I denne delen kan du laga/endra lista over handlingar som vert utført på alle meldingar som passar til det definerte søkjemønsteret. Sjå Filterhandlingar under for ei detaljert skildring av kvar handlingstype.

  Du kan trykkja på Fleire for å få ei ny tom handling viss du vil definera fleire enn ei handling. Trykk på Færre for å fjerna den siste handlinga. Tøm reinskar alle felta for handlingar og let det stå igjen ei tom linje.

  Ugyldige eller tomme handlingar vert ikkje utført.

Avanserte val

  I denne delen kan du definera avanserte innstillingar for filter som let deg setja oppførselen på filtreringa.

  Den første linja med avkryssingsboksar let deg avgjera kor filteret skal brukast. Du kan velja om det skal brukast på innkomande meldingar (&ie; ved Sjekk e-post), på sendte meldingar (&ie; etter Send) og for manuell filtrering (&ie; med menyvalet Melding Bruk filter).

Filter vert namngitt automatisk viss du ikkje gjer det eksplisitt ved å bruka knappen Endra namn .... Dialogvindauget går ut frå at det skal halda fram med å autonamngi filtra så lenge filternamnet startar med <.

Viss du legg til filterendringar med OK eller Bruk-knappen er det berre gyldige filter som faktist blir kopiert til den interne filterhandsamaren.

Eit filter er ugyldig dersom

1. søkjemønsteret inneheld kun tomme reglar eller

2. handlingslista er tom.

Like eins vert tomme reglar og handlingar fjerna frå mønster- og handlingslista før filteret vert lagra.

### Søkjemønster

Den mest vanlege måte å bruka filter på er å filtrera på sendaradressa i meldingane. Dette kan gjerast ved å velja From. For e-postlister kan det vera lurt å bruka <mottakarar>. Men det er andre kriterium eit filter kan søkje etter. Merk at ingen mønster skil mellom store og små bokstavar.

<melding>

  Søkjer i heile meldinga (&ie; meldingshovud, meldingskropp og evt. vedlegg)

<kropp>

  Søkjer i meldingskroppen.

<vilkårleg meldingshovud>

  Søkjer i alle felta i meldingshovudet til meldinga.

<mottakar>

  Søkjer i Til og CC felta i meldingshovudet til meldinga.

<storleik>

  Set øvre eller nedre grense på storleiken til meldinga.

<alder i dagar>

  Set øvre og nedre grense for alderen til meldinga.

Dei andre namna

  Søkjer i felt i meldingshovudet som er gitt av det namnet.

### Filterhandling

Den mest vanlege måte å bruka filter på er å sortera innkomande meldingar til ulike mapper. Dette kan gjerast ved å velja flytt til mappe. Her er ei liste over alle mulige handlingar:

flytt til mappe

  Dette vil flytta meldinga til ei anna mappe. Du kan førebels ikkje bruka IMAP-mapper som målmappe.

vel identitet

  Dette vil setja din identitet viss du svarar på denne meldinga.

marker som

  Dette let deg markera meldinga som lest eller viktig (flagga), men også som videresendt, svart, &etc;

vel transport

  Dette vil setja transportmetoden (&eg; SMTP) viss du svarar på meldinga.

set «Svar til» til

  Dette endrar Svar til feltet til denne meldinga. Kan vera nyttig der e-postlister automatisk set ei «Svar til»-adresse du ikkje likar.

send vidare til

  Dette vil senda meldinga vidare til ei anna e-postadresse.

omdiriger til

  Dette vil omdirigera meldinga til ei anna e-postadresse.

sprett

  Dette vil prøva å senda meldinga tilbake til sendaren som om det ikkje var mogeleg å levera meldinga.

  Dette vil berre fungera dersom sendaren si e-post adresse er gyldig. Det er som oftast ikkje tilfelle for spammeldingar.

stadfest levering

  Dette vil prøva å senda tilbake ei melding til sendaren om at meldinga er levert viss han spurte om det.

  Denne handlinga let deg velja kven som får levert stadfestingar frå deg. Du kan også slå på leveringsstadfesting globalt i Set opp &kmail; ...dialogen (Tryggleiksida). Vi rår deg til å ikkje senda stadfestingar til alle sida dette gjer det lett for sendaren å spora &eg; spammeldingar.

køyr kommando

  Dette vil køyra eit program, men vil ikkje endra meldinga. Skriv inn heile stien til programmet du vil køyra. &kmail; vil stoppa til programmet returnerer. Du kan leia delar av meldinga til programmet: &percnt;0, &percnt;1, &etc; står for filer som representerer meldingsdelar. For vanlege meldingar er &percnt;0 teksten, &percnt;1 er det første vedlegget og så vidare. I tillegg vert heile meldinga leia til programmet via stdin (standard inndata).

  Dette fungerer førebels kun dersom meldinga har minst eit vedlegg. Nei, sjølv ikkje &percnt;0 vil fungere i generelle tilfelle.

  Du kan skriva inn svært komplekse skalkommandoar her sidan &kmail; brukar ei «sub»skal til å køyra kommandolinja. Derfor vil til og med denne kommandoen fungera (innanfor visse grenser): ``uudecode` `-o` `$(mktemp kmail-uudecoded.XXXXXX)` && `echo` `$'\a'``

lei gjennom

  Ver varsam med denne handlinga sidan ho lett kan øydeleggja meldingane dine viss filterprogrammet returnerer søppel eller ekstra linjer.

fjern meldingshovud

  Dette vil fjerna alle meldingshovudfelt med det gjevne namnet frå meldinga. Dette er nyttig først og fremst for å fjerna falske/uønskte Svar til-felt.

legg til meldingshovud

  Viss det ikkje eksisterer eit slikt felt vil det bli lagt til eit felt med det gjevne namnet og verdien til meldinga. Viss det allereie er eit felt med det namnet vil det bil overskrive med den nye verdien. Viss det eksisterer fleire felt med det gjevne namnet (&eg; Received:-meldingshovud) vil eit av dei bli overskrive og dei andre blir uendra. Dette er ei kjend begrensing. Du kan kombinera dette filteret med fjern meldingshovud-filteret over for å vera sikker på at det ikkje er andre meldingshovud med det namnet i meldinga.

skriv meldingshovud om att

  Dette vil sjå gjennom det gjevne meldingshovudfeltet, endra innhaldet og skriva det omatt. Søkjestrengen vert alltid handsama som eit regulert uttrykk med skilnad på store og små bokstavar. Strengen som overskriv innhaldet i feltet vert satt inn bokstavleg som den er utanom desse kodane: `\n`, `$n` og `${nn}`. `n` er eit positiv (eitt siffer, utanom for den tredje koden) tal eller `0`. Desse kodane vert handsama som referansar tilbake til understrengar som er fanga med parantesar i søkjestrengen.

  Tilsvarande begrensingar som i legg til meldingshovud-handlinga er gjeldande her også.

### Filterdøme

Viss eg abbonerer på den generelle &kde;lista kan eg laga ei mappe for lista (Eg vil kalla den KDE-generell. Eg vil bruka eit filter til automatisk å overføra nye meldingar frå innboksen min til mappa KDE-generell viss dei er frå &kde;lista. Slik kan du laga dette filteret:

#### Filtrering av e-postliste

1. Sjå om Verktøy Lag filter Lag filter på e-postliste klarer å identifisera e-postlista (namnet på lista skal koma opp i menyvalet). I dette tilfellet verkar det og eg vert presentert eit filter som har X-Mailing-List er lik <kde@lists.netcentral.net> sett inn på førehand. Vel mottakarmappa du vil flytte meldingane til under Filterhandlingar, og du er i mål!

   Viss dette ikkje går så må du finna måte som unikt identifiserar meldingane du vil filtrera. Den (nesten) unike eigenskapen til meldingar frå &kde;lista er at dei alltid inneheld kde@lists.netcental.net i Til: eller CC:-feltet. Det er berre nesten unikt fordi det kan feila på kryssposta meldingar.

2. Vel Innstillingar Oppsett av filter ....

3. Trykk på knappen Ny for å laga eit nytt tomt filter. Det vil opptre som <ukjend>.

4. I delen for Filterkriterium, vel <mottakarar> frå fleirvalslista, inneheld frå den andre fleirvalslista og skriv `kde@lists.netcentral.net` i tekstfeltet.

5. Gå til Filterhandlingar. Vel flytt til mappe frå fleirvalslista. Ei ny fleirvalsliste som inneheld ei liste over mapper kjem fram. Vel mappa som du vil at dei filtrerte meldingane skal flyttast til. For dette dømet kan du velja KDE-generell frå fleirvalslista.

Det kan vera du finn ut at du treng eit kraftigare kriterium for å filtrera meldingane dine. Du kan til dømes filtrera kun dei meldingane som er skrivne av din ven Fred Johnson <fj@anywhere.com> på &kde;lista. Det er her resten av treffkriteriuma kjem inn på bana:

#### Utviding av filteret

1. Opn opp vindauget Oppsett av filter ... og vel det filteret du nett har laga.

2. Sidan du vil filtrera alle meldingar som har kde@lists.netcentral.net i Til: eller CC: feltet og er frå Fred så kryssar du av for Pass ein eller fleire av følgjande.

3. Gå no til den andre søkjeregelen og vel følgjande frå rullegardinmenyane: From, inneheld. Skriv inn `fj@anywhere.com` i tekstfeltet.

Du har no eit filter som overfører alle meldingar frå &kde;lista og er frå `fj@anywhere.com`.

## Nedlastingsfilter

Nedlastingsfilter kan brukast til å filtrera e-post frå ein POP-tenar før meldingane vert fullstendig nedlasta. Du kan bruka dette til å forhindre at &kmail; lastar ned store e-postar og spara tid på denne måten.

I oppsettvindauget til ein POP-konto kan du slå på nedlastingsfilter for store e-postar ved å kryssa av for Berre bruk filter på meldingar større enn. Når du har gjort det kan du skriva inn ein storleik som vert brukt som grense. Meldingar som er større enn denne storleiken vert sjekka mot filterreglar som du definerer. Viss ingen filterreglar passar vil du bli spurt om kva du skal gjere med meldinga. Standardstorleik for filtrering er 50 000 byte. Dette er ein god verdi sidan unødig trafikk vert haldt nede. Kvar melding filteret ser på fører til ekstra trafikk fordi meldingshovudet vert lasta ned to gongar. Standardhandlinga er Last ned e-post for å hindra tap av meldingar.

Ver forsiktig med handlinga Slett e-post frå tenaren sidan når e-post først er sletta på tenaren er det ingen måte å få han tilbake.

Med eit godt sett med filterreglar er det mogeleg at alle meldingar som er over storleiksgrensa vert automatisk merka (&ie; nedlasta, lagt igjen på tenaren eller sletta). Du vil då ikkje bli spurt om stadfesting for kva du skal gjere med meldingane. Ver merksam på at når ei melding passar ein filterregel kan du ikkje rekna med å kunne påverka kva for handling som skal utførast. Berre viss det er ei melding som ikkje passar til ein av filterreglane vil det kome fram ein stadfestingsdiaolog og du kan velja kva du skal gjera med meldingane.

### Vindauget for Oppsett av POP-filter

Å leggja til filterreglar er på same måten som for meldingsfilter. På venstre side kan du handtera eksisterande filter. Bruk Ny-knappen for å leggja til eit filter. På høgre side kan du setja opp kva for reglar filteret skal ha. Med Filterhandling kan du velja kva som skal skje med meldinga som passar til desse reglane. Dei tilgjengelege vala er:

Last ned e-post

  Dette vil lasta ned meldingar som passar til dette filteret. Akkurat som alle meldingar som ikkje kjem over storleiksgrensa.

Last ned e-post seinare

  Dette vil merka meldinga for nedlasting seinare. Dette tyder at meldingar som passar til filterreglane vil bli verande på POP-tenaren til du vel å lasta dei ned ved å endra handlinga manuelt.

Slett e-post frå tenaren

  Dette vil sletta meldinga frå tenaren og vil ikkje lasta ho ned. Når ho først er sletta frå tenaren er det ingen måte du kan henta ho fram att på. Ver forsiktig sidan reglar kan passa også meldingar du faktisk vil ha.

Valet Vis alltid meldingar markerte med «Last ned seinare» i stadfestingsdialog fører til at stadfestingsdialogen vil koma fram under henting av e-post viss minst ei av meldingane er merka med Last ned seinare. Dette sjølv om alle meldingane som var over storleiksgrensa vart fanga opp av filterreglane. Dette valet er nyttig i dei tilfella der du har meldingar som er merka med Last ned seinare på tenaren men du får ingen meldingar som er over storleiksgrensa på lang tid. Utan dette valet vil stadfestingsdialogen aldri koma fram og du får ikkje høve til å henta meldingane som ligg igjen på tenaren ved å endra handlinga manuelt.

### Stadfestingsdialogen

Denne dialogen kjem fram når du har slått på POP-filtrering og du skal henta meldingar frå tenaren som er større en storleiksgrensa du har satt for POP-kontoen. No har du høve til å avgjere kva du vil gjera med den meldinga. Vala er Last ned (grøn), Last ned seinare (gul) og Slett frå tenaren (raud X). Ver varsam med valet om å sletta meldinga sidan det ikkje er nokon måte å få tilbake meldinga når du først har sletta ho frå tenaren.

I avsnittet Filtrerte meldingar kan du merka av ein boks dersom du har meldingar som vart automatisk merka for ei viss handling (last ned, last ned seinare eller slett). Avmerkingsboksen vert berre tilgjengeleg dersom du har meldingar som har passa ein filterregel. Når du merkar av vil ei liste over filtrerte meldingar koma fram og du kan endra handlinga på kvar melding på same måte som for meldingar som ikkje vart automatisk merka.

Merk at viss det er ei melding som overgår storleiksgrensa, men alle meldingane passa til ein filterregel vil dialogen ikkje kome fram. Unntaket er når du har kryssa av for Viss alltid meldingar markerte med «Last ned seinare» i stadfestingsdialog i området for Globale val i oppsettvindauget for POP-filter. Då vil dialogen også koma fram viss du berre har filtrerte meldingar, men minst ein er merka for Last ned seinare.

## Bruk av fleire kontoar

Fleire kontoar vert brukt for å sjekke meldingar frå meir enn ein e-postadresse og/eller e-posttenar. Vel Innstillingar Set opp &kmail; ... og trykk på sida for Nettverk for å leggja til eller endra kontoinnstillingar. Sjå avsnittetKome i gang for meir informasjon om innstillingar på Nettverksida.

For sjå etter meldingar frå ein spesiell konto kan du bruka undermenyen Fil Sjekk e-post i for velja kontoen du vil sjekka. Du kan også trykkja med museknappen på ikonet Sjekk e-post ei lita stund til det kjem ei liste over kontoar som du kan velja frå.

## Signera og Kryptera meldingar med PGP eller GnuPG

Dette er ein kort introduksjon i korleis setje opp &kmail; si støtte for PGP (Pretty Good Privacy). Du vil også få nokre hint om bruk av PGP. Det er skrive for folk som er nybyrjarar på dette området. Viss du er van med bruk av PGP kan du hoppe over dei fleste stega. Denne dokumentasjonen (og &kmail; brukargrensesnittet) handsamar generelt berre PGP, men det er gjeldande for både PGP og GnuPG (GNU Privacy Guard), sjølv om nokre kommandolinjeparameter for GnuPG kan vere ulike.

Sjå også &FAQ; om PGP.

Vedlegg vil ikkje bli kryptert dersom du brukar den innebygde OpenPGP-støtta. For å krytera vedlegg må du installere og setje opp programtillegg for kryptering. Då kan du for kvart vedlegg velja om du vil kryptera det eller ikkje.

&kmail; må stola på utdataen som kjem frå PGP. Denne utdataen er ofte ulik mellom ulike versjonar av PGP, så det er viktig at du testar om krypteringa verkeleg fungerer med oppsettet ditt før du byrjar å bruka det seriøst. Det er ikkje sikkert at &kmail; vil varsla deg viss noko går gale. Det tryggaste er å slå på Vis kryptert/signert tekst etter skriving.

For å setje opp og bruka PGPstøtte i &kmail; er det nødvendig å ha PGP installert og satt opp riktig. Vi kan naturlegvis ikkje gi deg ein full introduksjon av PGP her. Vi vil berre nemne dei stega du må ta for å få igang PGP. For detaljar kan du lese den utsøkte PGP-dokumentasjonen eller The GNU Privacy Handbook.

Det er heilt klart ein god idé å studera denne dokumentasjonen i tillegg til ein introduksjon til kryptering med offentlege nøklar (&eg; frå PGP 6.5.x pakken). Der kan du læra mykje om det grunnleggjande konseptet, noko som vil hjelpa deg å forstå kva som foregå. I tillegg vert mange tryggleiksrelaterte tema som du bør vera klar over diskutert der.

Lat oss no setja igang.

### Føresetnadar

&kmail; føreset at PGP-programmet ditt vert kalla med kommandoen `pgp`. Viss du nyttar GnuPG føreset det at kommandoen er `gpg`. Viss dette ikkje er tilfelle for deg så må du laga lenkje.

Viss du ikkje har gjort det enno, så må du generera eit nøkkelpar (hemmeleg og offentleg nøkkel) for identiteten din. Dette må du gjera frå kommandolinja: bruk ``pgp``-kg`` tilsv. ``gpg``--gen-key``. &kmail; har inga intern støtte for generering av pgp-nøklar på noverande tidspunkt. Identiteten (normalt namnet ditt etterfølgt av e-postadressen din inne i parantesar, slik som `Ola Normann <ola@normann.no>`) og passordfrasen din er viktig for samhandlinga mellom &kmail; og PGP.

### PGP-relaterte innstillingar i &kmail;

Vel fana OpenPGP på Tryggleiksida i oppsettet av &kmail;. Der vil du finna følgjande val:

Krypteringsverktøy

  Her kan du velja om du vil bruka PGP, GnuPG eller ingen krypteringsprogram i det heile. Programmet du vel må naturlegvis vera installert på systemet ditt. Det er også viktig å velja riktig versjon.

Hald passordfrasen i minnet

  Når dette valet er av vil &kmail; spørja etter passordfrasen din kvar gong du signerar ei melding (før sending) eller vel ei kryptert melding. Viss du slår på dette valet vil &kmail; hugsa passordfrasen din etter at du har skrive inn passordfrasen ein gong til du er ferdig med &kmail;-økta. Passordfrasen vert lagra i minnet og ikkje skrive til disken. Viss du brukar eit av krypteringsprogramtillegga eller viss du brukar GnuPG med gpg-agent vil eit eksternt program spørja etter passordfrasen din og alternativt hugsa det for ei stund.

Alltid krypter til seg sjølv

  Viss dette valet er av og du vil senda ei kryptert melding til nokon kan du ikkje lesa denne meldinga lenger etter at du har skrive og kryptert ho. Slå på dette valet for å halda sendte krypterte meldingar lesbare for deg også.

Vis kryptert/signert tekst etter skriving

  Dette vil visa deg resultatet av kryptering og signering før du sender meldinga. På denne måten kan du framleis avbryta sending dersom krypteringa feilar. Det er sterkt råda å slå på dette valet.

Alltid vis krypteringsnøklane for godkjenning

  Dette vil alltid opna ein dialog som let deg velja nøklar som skal brukast for kvar mottakar når du sender krypterte meldingar. Viss dette valet er av vil &kmail; visa denne dialogen berre dersom det ikkje finn ein nøkkel for ein mottakar eller når det er konflikt eller krypteringsval som ikkje er satt.

Signer automatisk meldingar ved hjelp av OpenPGP

  Dette let deg veksla mellom å automatisk signera meldingar som standard eller ikkje. Det er naturlegvis framleis mogeleg å senda usignerte meldingar ved å trykkja ut ikonet for signering i skrivevindauget.

Krypter automatisk meldingar når det går

  Viss dette valet er på vil &kmail; automatisk kryptera meldingar med den innebygde OpenPGP-støtta eller PGP/MIME-programtillegget. Det føreset at for kvar mottakarane er ein sikker PGP-nøkkel i nøkkelringen din og at du ikkje har fortalt &kmail; å ikkje kryptera meldingar sendt til visse mottakarar. Viss &kmail; er i tvil vil du bli spurt om meldinga skal krypterast eller ikkje.

No når du har satt opp krypteringsverktøyet må du fortelja &kmail; kva for nøkkel du vil bruka for signering av meldingar. For å gjera dette gå til oppsett av identitetar og vel nøkkelen som skal brukast under fana Avansert.

No er du i stand til å signera utgåande meldingar. For å la folk senda krypterte meldingar til deg og la dei verifisera din signatur så må du senda dei din offentlege nøkkel eller lasta han opp til ein offentleg PGP-nøkkel tenar slik at dei kan henta nøkkelen din der. For å senda krypterte meldingar til andre folk eller for å verifisera deira signerte meldingar så treng du deira offentlege nøklar. Du kan lagra din(e) offentlege nøklar på ein offentleg PGP-nøkkel tenar som http://www.cam.ac.uk.pgp.net/pgpnet/.

### Signera meldingane dine

Du skriv meldinga di som vanleg i «Ny melding» vindauget til &kmail;. Før du sender meldinga trykk inn ikonet Signer melding på verktøylinja. Så kan du senda meldinga. Identiteten du nyttar for å skriva meldinga er nøydd til å vera tilknytt ein OpenPGP-nøkkel i Identitet avsnittet i Oppsettdialogen. For å signera meldinga må &kmail; vita PGP-passordfrasen din. Viss du ikkje kryssar av for Hald passordfrasen i minnet i Tryggleiksavsnittet vil &kmail; spørja deg om det. Viss du har kryssa av og du allereie har skrive inn passordfrasen vil meldinga bli signert utan fleire spørsmål.

### Kryptering av meldingar

For å senda ei kryptert melding til nokon som du har ein offentleg nøkkel til kan du skriva ei melding på vanleg måte i «Ny melding» vindauget. Før du sender meldinga så trykkjer du inn Krypter meldingknappen i verktøylinja. Merk at du kanskje ikkje treng å trykkja inn knappen dersom du har kryssa av for Automatisk krypter meldingar når det går i &kmail; sitt oppsett (sjå over). Send så meldinga.

Viss du har trykt inn knappen for å kryptere melding og &kmail; ikkje finn ein passande nøkkel for mottakaren, så vil ei liste over tilgjengelege nøklar bli vist i dialogen Val av krypteringsnøkkel. Viss &kmail; finn meir enn ein trygg nøkkel for mottakaren vil det bli vist ei liste over desse nøklane. I begge tilfelle kan du velja nøkkel/nøklar som skal brukast til å kryptere meldingar for denne mottakaren. Du kan lagra valet av nøkkel til seinare ved å kryssa av Hugs val.

Dialogen Godkjenning av krypteringsnøkkel vil koma fram dersom: - du brukar ein nøkkel for første gong. - det er krypteringsval som er i konflikt. - du har valt Alltid vis krypteringsnøklane for godkjenning på tryggleiksida i oppsettet av &kmail;. Her kan du velja ulike nøklar for motakarane og du kan også setja krypteringsval for kvar mottakar. Standardvalet Krypter alltid når det er mogleg vil automatisk kryptera meldingane dine viss det er ein trygg nøkkel for kvar mottakar.

Som nemnt over så vil du ikkje vera i stand til å lesa dine eigne sendte krypterte meldingar viss du ikkje kryssar av for Alltid krypter til seg sjølv på Tryggleiksida i oppsettet.

### Send din offentlege nøkkel

Lag klar ei melding til ein person som du vil senda din offentlege nøkkel. Vel så frå menyen i «Ny melding»vindauget Legg ved Legg ved offentleg nøkkel .... Dette vil leggja ved den offentlege nøkkelen du har definert for identiteten du sender meldinga med. No kan du senda meldinga.

Hugs at det ikkje er trygt nok å signera meldinga slik at mottakaren kan vera viss på at det er riktig nøkkel. Det kan vere eit «person-i-mellom»-angrep der nokon kan endra nøkkelen og signera meldinga med den nøkkelen. Derfor må mottakaren verifisera den mottekne nøkkelen ved å sjekka fingeravtrykket til nøkkelen mot eit fingeravtrykk som han/ho har motteke av deg på ein trygg måte. Sjå på PGP-dokumentasjonen for fleire detaljar.

### Du har fått ei kryptert melding

Alt du treng å gjera er å velja meldinga i &kmail;. Du vil bli spurt om passordfrasen din. Så vil &kmail; prøva å dekryptera meldinga og visa ho i rein tekst viss meldinga er kryptert med din offentlege nøkkel. (Viss ikkje, så vil du ikkje vera i stand til å lesa ho). &kmail; lagrar meldinga kryptert så ingen kan lesa desse meldingane utan å vita passordfrasen din.

### Mottak av offentleg nøkkel

Du kan motta ein offentleg nøkkel via eit vedlegg, http, ftp eller ein diskett. Før du kan bruka nøkkelen til å kryptera ei melding til eigaren av nøkkelen må du verifisera nøkkelen (sjekka fingeravtrykket eller sjå etter trygge signaturar). Då kan du leggja denne nøkkelen til din offentlege nøkkelring ved å skriva `pgp`` -ka`` filnamn` på kommandolinja. Viss du brukar GnuPG skriv du ``gpg` `--import` filnamn` på kommandolinja. Viss nøkkelen ikkje er sertifisert med ein trygg signatur kan du ikkje bruka den til å kryptera meldingar utan at du har signert nøkkelen med din eigen nøkkel.

## Forfattarar av avsnittet

Dette avsnittet er skrive av: Daniel Naber daniel.naber@t-online.de og David Rugge davidrugge@mediaone.net.

Omsetjing ved Skolelinux-gruppa, Håvard Korsvoll korsvoll@stud.ntnu.no