<?xml version="1.0" ?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//KDE//DTD DocBook XML V4.1.2-Based Variant V1.1//EN"
"dtd/kdex.dtd" [
 <!ENTITY midi-kcontrol SYSTEM "midi.docbook">
 <!ENTITY % addindex "IGNORE">
 <!ENTITY % Norwegian-Nynorsk "INCLUDE"
> <!-- change language only here -->
]>

<article lang="&language;">
<articleinfo>
	
<authorgroup>
<author
> <firstname
>Mike</firstname
> <surname
>McBride</surname
> </author>
<author
> <firstname
>Jost</firstname
> <surname
>Schenck</surname
> </author>
<othercredit role="translator"
><firstname
>Håvard</firstname
><surname
>Korsvoll</surname
><affiliation
><address
><email
>korsvoll@stud.ntnu.no</email
></address
></affiliation
><contrib
></contrib
></othercredit>
</authorgroup>

<date
>2002-10-14</date>
<releaseinfo
>3.1</releaseinfo>

<keywordset>
<keyword
>KDE</keyword>
<keyword
>KControl</keyword>
<keyword
>lydtenar</keyword>
<keyword
>lyd</keyword>
<keyword
>aRts</keyword>
</keywordset>
</articleinfo>

<sect1 id="sndserver">
<title
>Lydsystem</title>

<para
>Denne styringsmodulen vert brukt for å setje opp innstillingar for &arts; - &kde; sin lydtenar.</para>

<sect2 id="sndserver-general">
<title
>aRTs</title>

<para
>Det øverste alternativet merka <guilabel
>Start aRts lydtenar ved oppstart av KDE</guilabel
>, slår på (eller av) &arts; lydtenaren.</para>

<tip
> <para
>Du kan finne ut meir om &arts; generelt ved å taste <userinput
>help:/artsbuilder</userinput
> inn i adressefeltet i &konqueror;, eller ved å finne &artsbuilder; dokumentasjonen i &khelpcenter;. </para
> </tip>

<para
>Resten av panelet inneheld alternativ for &arts; lydtenaren.</para>

<variablelist
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Bruk nettverkstransparens</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Viss dette er valt vil lydførespurnadar frå nettet bli svara på av lydtenaren. Viss det er slått av vil lydtenaren berre svare på førespurnadar frå den lokale maskina.</para
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Byt tryggleiks og referanseinfo over X11-tenaren</guilabel
></term
> <listitem
><para
>Viss du har slått på nettverksførespurnadar, så vil dette valet aktivere utveksling av tryggleiks- og referanseinformasjon. Viss du er i tvil, og har slått på nettverksgjennomsiktighet, bør du krysse av her.</para
></listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Køyr lydtenar med sanntidsprioritet</guilabel
></term
> <listitem
><para
>Kryssar du av dette valet får lydtenaren prioritet over andre applikasjonar, det kan få bukt med eventuelle problem med å levere uavbrutt lyd.</para
> <note
><para
>Dette valet kan kreve tilgang du ikkje har som vanleg brukar.</para
> <para
>Dette valet er også avhengig av ei viss støtte for sanntidsprioritet, noko som kanskje ikkje er tilgjengeleg i systemet ditt.</para
> <para
>Viss du ikkje har den nødvendige tilgangen, eller det ikkje er tilstrekkeleg støtte i systemet ditt, skapar det ingen problem å krysse av dette valet.</para
></note
></listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Autosuspenderer dersom passiv i:</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Vanlegvis låser &arts; lydkorteininga, slik at andre applikasjonar ikkje kan bruka den. Viss du kryssar av dette valet, så vil &arts; automatisk gå i ventemodus viss den har vore ubrukt så lenge som du har oppgitt, slik at andre applikasjonar kan få tilgang til lydkortet. Viss &arts; mottar ein ny førespurnad vil den våkna igjen og halde fram som normalt. Slår du på dette valet kan det oppstå ei lita forseinking når du startar ein &arts;-applikasjon.</para
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Vis meldingar med:</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Applikasjonen som vert nytta for å vise meldingar frå &arts;-tenaren. Standard er <application
>artsmessage</application
> og det bør nok ikkje bli endra med mindre du har lese &arts;-dokumentasjonen grundig.</para
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Meldingsvising</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Du kan setje kor detaljert meldingar &arts; skal vise deg. Du kan velje å sjå berre feilmeldingar, avlusingsmeldingar som er til nytte for utviklarar (dette vil du nok velje berre viss du er utviklar sjølv, eller ein har bede deg om å gjere det). Eller du kan velje å sjå meldingar når &arts; føretar seg noko, t.d. går i ventemodus. </para
> </listitem
> </varlistentry
> </variablelist>

<para
>Du kan testa lyden ved å trykkje på knappen nederst på sida som heiter <guibutton
>Test lyd</guibutton
>.</para>

</sect2>

<sect2 id="sndserver-soundio">
<title
>Lyd I/U</title>

<para
>I/U tyder Inndata og Utdata for lyd, og dette panelet lar deg avgjere korleis &kde; og &arts; samhandlar med lydkorteininga(ne) di(ne).</para>

<para
>Den første innstillinga du kan stille på i <guilabel
>Lyd I/U</guilabel
> panelet er <guilabel
>Metode for lyd I/U</guilabel
>. Det avgjer kva for lydsystem &arts; vil nytta for inndata og utdata av lyd. Noverande val er <acronym
>ALSA</acronym
> (Advanced &Linux; Sound Architecture), <acronym
>OSS</acronym
> (Open Sound System), (Threaded Open Sound System), ingen lyd og oppdag automatisk. I dei fleste tilfelle er <quote
>Oppdag automatisk</quote
> det beste valet.</para>

<para
>Andre val er:</para>

<variablelist
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Aktiver full dupleks-operasjon</guilabel
></term
> <listitem
><para
>Dette valet gjer at lydtenaren kan spele inn og spele av lyd samtidig. Kryss av her viss du nyttar applikasjonar som krev samtidig inn- og avspeling (som t.d. Internet-telefonar).</para
></listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Bruk anna lydeining:</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Standard lydeining er normalt den som heiter <filename class="devicefile"
>/dev/dsp</filename
> for avspeling. Den verkar i dei fleste tilfelle. Eit unntak er tildømes om du brukar devfs, då bør du bruka <filename class="devicefile"
>/dev/sound/dsp</filename
> i staden.</para
> <tip
> <para
>Viss du ofte brukar applikasjonar som ikkje gjer nytte av &arts;, og lydkortet støttar fleire einingar, så kan det vere lurt å setje &arts; til ei anna eining enne <filename class="devicefile"
>/dev/dsp</filename
>. På denne måten kan andre applikasjonar nytta standardeininga, medan &arts; framleis køyrer utan at det kjem noko feilmelding.</para
> </tip
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Bruk anna samplingsrate:</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Standard samplingsrate for lydtenaren er normalt 44100 Hz (<acronym
>CD</acronym
>-kvalitet) som vert støtta av nesten alt utstyr. Viss du nyttar visse Yamaha-lydkort kan det vera at du må setje dette til 48000 Hz her, eller viss du har eit gamalt SoundBlaster kort, t.d. SoundBlaster Pro, må du endra rata til 22050 Hz. Alle andre verdiar er også mogeleg, og kan vera fornuftige i nokre samanhengar (dvs. profesjonelt studioutstyr).</para
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Andre eidendefinerte val:</guilabel
></term
> <listitem
><para
>&arts; har nokre innstillingar som kanskje ikkje er tilgjengelege i denne oppsettsmodulen. Då kan du leggje kommandolinje-innstillingar her. Disse vert sendt direkte til <application
>artsd</application
>. Dei vert lagt saman etter kvarandre, så dei kan komme til å overstyre val du har gjort i oppsettsmodulen. Du kan sjå dei mogelege innstillingane viss du opnar eit &konsole;-vindu og tastar <userinput
><command
>artsd</command
><option
>-h</option
></userinput
>.</para
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Lydkvalitet:</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Denne innstillinga lar deg velje kva kvalitet lyden skal bli spelt i.</para
> <tip
> <para
>Merk at ein høgare lydkvalitet fører til høgare <acronym
>CPU</acronym
>-last.</para
> <para
>Viss du føler at lyden er treg, eller brukar for mykje <acronym
>CPU</acronym
>, prøv å reduser denne innstillinga.</para
> </tip
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Storleik på lydbuffer (responstid)</guilabel
></term
> <listitem
><para
>Denne glidaren avgjer kor fort lydtenaren kan forsyne seg av ressursar i maskina di. Jo raskare responstid, jo høgare vert <acronym
>CPU</acronym
>-lasta.</para
> <tip
><para
>Eg oppmodar deg å byrje med lydtenaren stilt inn på 250 ms og brukar &kde; ei stund. Viss du merkar at lyden ikkje fungerer riktig, så kan du auke responstida eitt trinn om gangen til problema er vekke.</para
></tip
> </listitem
> </varlistentry
> </variablelist>

</sect2>

<sect2>
<title
>Miksar</title>

<para
>Viss du har installert den valfrie pakken kdemultimedia, vil eit &kcontrol; panel vera her som kan setje opp miksarinnstillingar. Du kan lese om dette i ein eigen <ulink url="help:/kcontrol/mixer/index.html"
>manual</ulink
> viss den er installert.</para>

</sect2>

&midi-kcontrol;

<sect2 id="sndserver-author">
<title
>Avsnittsforfattar</title>

<para
>Dette avsnittet er skrive av Mike McBride <email
>mpmcbride7@yahoo.com</email
></para>

<para
>Oppdatert av Jost Schenck <email
>jost@schenck.de</email
></para>

<para
> Omsetjing ved Skolelinux-prosjektet, Håvard Korsvoll <email
>korsvoll@stud.ntnu.no</email
></para>
</sect2>
</sect1>

</article>