<?xml version="1.0" ?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//KDE//DTD DocBook XML V4.1.2-Based Variant V1.1//EN"
"dtd/kdex.dtd" [
<!ENTITY % addindex "IGNORE">
<!ENTITY % Norwegian-Nynorsk "INCLUDE" 
> <!-- change language only here -->
]>

<article lang="&language;">
<articleinfo>

<title
>Fil-tilknytingar</title>
<authorgroup>
<author
> <firstname
>Mike</firstname
> <surname
>McBride</surname
> </author>
<othercredit role="translator"
> <firstname
>HÃ¥vard</firstname
> <surname
>korsvoll</surname
> <affiliation
><address
><email
>korsvoll@stud.ntnu.no</email
></address
></affiliation
> <contrib
>Omsetjing av handbok for kontrollsenteret</contrib
></othercredit>
</authorgroup>

<date
>2002-10-16</date>
<releaseinfo
>3.1</releaseinfo>

<keywordset>
<keyword
>KDE</keyword>
<keyword
>KControl</keyword>
<keyword
>filer tilknyting</keyword>
<keyword
>tilknyting</keyword>
</keywordset>
</articleinfo>
<sect1 id="file-assoc">
<title
>Fil-tilknytingar</title>

<sect2 id="file-assoc-intro">
<title
>Innleiing</title>

<para
>Ein av dei mest praktiske funksjonane i &kde;er hÃ¸ve til automatisk Ã¥ kopla ei datafil saman med eit program. NÃ¥r du til dÃ¸mes trykkjer pÃ¥ eit &kword;-dokument i &konqueror; startar &kde; automatisk &kword; og lastar fila inn i &kword; sÃ¥ du kan begynne Ã¥ arbeida med det.</para>

<para
>I dÃ¸met over er &kword;-datafila <emphasis
>tilknytta</emphasis
> programmet &kword;. Slike tilknytingar er avgjerande for at &kde; skal fungere godt.</para>

<para
>NÃ¥r &kde; vert installert lagar han automatisk hundrevis av fil-tilknytingar til mange av dei mest vanlege datatypane. Dessa opprinnelege tilknytingane er basert pÃ¥ den vanlegaste programvaren og dei vanlegaste brukarpreferansane.</para>

<para
>Dessverre kan ikkje &kde;:</para>

<itemizedlist
> <listitem
><para
>forutsjÃ¥ alle mulige kombinasjonar av programvare og datafiler</para
></listitem
> <listitem
><para
>forberede seg pÃ¥ filformat som ikkje finst enno</para
></listitem
> <listitem
><para
>eller forutsjÃ¥ kvar enkel sitt favorittprogram for visse filformat.</para
></listitem
> </itemizedlist>

<para
>Du kan endra dei noverende fil-tilknytingane eller leggje til nye ved Ã¥ bruka denne modulen.</para>

<para
>Kvar filtilknyting vert lagra som ein MIME-type. &MIME; stÃ¥r for Â«Multipurpose Internet Mail ExchangeÂ». Det lar ei datamaskin avgjere kva for type ei fil er utan Ã¥ opna og analysere formatet for kvar einaste fil.</para>

</sect2>

<sect2 id="file-assoc-use">
<title
>Korleis bruka denne modulen</title>

<para
>Filtilknytingane er organisert i fleire kategoriar og du vil i allefal ha dessa gruppene:</para>

<orderedlist
> <listitem
><para
>Applikasjon</para
></listitem
> <listitem
><para
>Lyd</para
></listitem
> <listitem
><para
>Bilete</para
></listitem
> <listitem
><para
>I-node</para
></listitem
> <listitem
><para
>Melding</para
></listitem
> <listitem
><para
>Multipart</para
></listitem
> <listitem
><para
>Utskrift</para
></listitem
> <listitem
><para
>Tekst</para
></listitem
> <listitem
><para
>Video</para
></listitem
> </orderedlist>

<para
>Alle filtilknytingar er sortert ut til ein av dessa kategoriane.</para>

<para
>Det finst ogsÃ¥ ein oversiktskategori, Â«AlleÂ», som viser alle filtypar i ei liste utan Ã¥ oppgje kategori.</para>

<note
><para
>Det er ingen forskjell i verkemÃ¥ten mellom kategoriane. Kategoriseringa er berre eit hjelpemiddel for Ã¥ ordna filtilknytningane dine, men endrar ikkje tilknytninga pÃ¥ nokon mÃ¥te. </para
></note>

<para
>Kategoriane er lista opp i ruta merka <guilabel
>Kjente typar</guilabel
>.</para>

<para
>Du kan utforske desse kategoriane og sjå på tilknytingane inne i kvar enkelt av dei ved å dobbeltklikke på kategorinamnet. Du får ei liste med dei tilknytta MIME-typane i den kategorien.</para>

<tip
><para
>Du kan også søkje etter ein særskilt &MIME;-type ved å bruka søkjeboksen. Søkjeboksen er merka <guilabel
>Finn filnamnmønster</guilabel
> og ligg ovanfor kategorilista.</para
> <para
>Skriv den første bokstaven i den &MIME;-typen du er interessert i. Kategoriane vert automatisk folda ut, og berre dei mime-typane som inneheld den bokstaven vert vist.</para
> <para
>Du kan no skrive inn ein bokstav til, og mime-typane vert vidare avgrensa til mime-typar som inneheld dei to bokstavane.</para
></tip>

<sect3 id="file-assoc-use-add">
<title
>Leggje til ein ny mime-type</title>

<para
>Du kan leggje til ein ny &MIME;-type i lista over tilknytingar ved å trykkje på <guibutton
>Legg til ...</guibutton
>-knappen. Du får opp ei lita dialogrute der du vel kategori frå rullemenyen og skriv &MIME;-namnet i feltet merka <guilabel
>Typenamn</guilabel
>. Trykk <guibutton
>OK</guibutton
> for å leggje til, eller <guibutton
> Avbryt</guibutton
> for å la vera.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-del">
<title
>Fjerna ein mime-type.</title>

<para
>Viss du vil fjerna ein &MIME;-type frå tilknytingane, skal du markere den ved å klikka ein gong med venstre museknapp på typenamnet. Trykk så på knappen <guibutton
>Fjern</guibutton
>. &MIME;-typen blir fjerna med ein gong.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-edit">
<title
>Redigere eigenskapane til ein mimetype.</title>

<para
>Før du kan redigere eigenskapene til ein &MIME;-type må du først oppgi kva for &MIME;-type det er. Bla i kategoriane til du finn den riktige &MIME;-typen og trykk ein gong på han.</para>

<para
>Straks du har markert &MIME;-typen vert eigenskapane for denne &MIME;-typen vist i modulvindauget til høgre.</para>

<para
>Du ser at verdiane er fordelt på to faneark:<guilabel
>Generelt</guilabel
> og <guilabel
>Inkludering</guilabel
></para>

<variablelist
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Generelt</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Det er 4 eigenskapar for kvar &MIME;-type på dette fanearket:</para
> <orderedlist
> <listitem
><para
><guilabel
>Mimetypeikon</guilabel
> er ikonet som vert vist når &konqueror; vert brukt som filbehandlar.</para
></listitem
> <listitem
><para
><guilabel
>Mønster til filnamn</guilabel
> er eit søkjemønster som &kde; brukar til å avgjere &MIME;-typen.</para
></listitem
> <listitem
><para
><guilabel
>Skildring</guilabel
> er ei kort skildring av filtypen. Dette er berre ein tekst til hjelp for deg. </para
></listitem
> <listitem
><para
><guilabel
>Føretrekt programrekkjefølgje</guilabel
> avgjer kva for program som vert knytta til denne &MIME;-typen.</para
></listitem
> </orderedlist
> </listitem
> </varlistentry
> <varlistentry
> <term
><guilabel
>Inkludering-fana</guilabel
></term
> <listitem
> <para
>Med fanearket Inkludering kan du avgjere om ei fil vert vist inne i eit &konqueror;-vindauge eller ved at det vert starta eit program.</para
> </listitem
> </varlistentry
> </variablelist
> 

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-icon">
<title
>Endra ikonet</title>

<para
>Trykk på ikon-knappen om du vil endra ikonet. No kan du velgje mellom alle tilgjengelege ikon i eit dialogvindauge. Trykk ein gang på det ikonet du vil ha, og trykk så på <guibutton
>OK</guibutton
>.</para
> 

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-pattern">
<title
>Redigere filnamnmønster</title>

<para
>Ruta merka <guilabel
>Filnamnmønster</guilabel
> avgjer kva for filer som er med i denne mime-typen.</para>

<para
>Vanlegvis vert filene valt ut basert på suffikset («etternamnet»). (Døme: filer som sluttar på <literal role="extension"
>.wav </literal
> er lydfiler i WAV-formatet, og filer som sluttar på <literal role="extension
>"
>.c</literal
> er programfiler skrive i C.</para>

<para
>Skriv søkjemaska for filnamnet i ruta.</para>

<para
>Stjerne (<literal
>*</literal
>) er eit jokerteikn som vert brukt i nesten alle søkjemønster for mimetypar. Ein fullstendig gjennomgang av jokerteikn høyrer ikkje heime i denne handboka, men det er viktig å hugsa på at i denne samanhengen «finn» ei stjerne eitkvart antal teikn. Til dømes: <userinput
>*.pdf</userinput
> stemmer med <filename
>Datafil.pdf</filename
>, <filename
>Grafikk.pdf</filename
> og <filename
>Brukar.pdf</filename
>, men ikkje <filename
>PDF</filename
>, <filename
>Datafil.PDF</filename
> eller <filename
>.pdf</filename
>.</para>

<tip
><para
>Det er til stor hjelp å ha fleire masker. Ei for små bokstavar, ei for store bokstavar osv. Dette hjelper å sikre at &kde; kan avgjere filtypen meir nøyaktig.</para
></tip>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-desc">
<title
>Redigere ei mimetype-skildring</title>

<para
>Du kan skrive ei kort skildring av &MIME;-typen i feltet merka <guilabel
>Skildring</guilabel
>. Dette feltet er til hugsehjelp for deg, det påverkar ikkje korleis &MIME;-typer fungerer.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-app">
<title
>Redigere tilknytinger til program</title>

<para
>Det er fire knappar (<guibutton
>Flytt opp</guibutton
>, <guibutton
>Flytt ned</guibutton
>, <guibutton
>Legg til ...</guibutton
> og <guibutton
>Fjern </guibutton
>) og eit tekstfelt (med liste over program) som vert brukt til å setje opp tilknyting til program.</para>

<para
>Tekstfeltet listar opp alle program som er tilknytta ein avgjort &MIME;-type. Lista er sortert. Det øvste programmet vert forsøkt først, dernest det andre, osv. </para>

<note
><para
>Kva meinar du med meir enn eit program pr &MIME;-type? Kvifor er dette naudsynt?</para
> <para
>Vi starta med å seie at &kde; vert installert med hundrevis av filtilknytinger. I røynda er det slik at kvart system som &kde; vert installert på har ulike utval av program. Når det er fleire muligheter for kvar &MIME;-type kan &kde; halde fram å arbeide sjølv om eit avgjort program ikkje er installert på dette systemet.</para
> <para
>Som eit døme:</para
> <para
>For &MIME;-typen <literal
>pdf</literal
> er det to program knytta til denne filtypen: Det første programmet heiter <application
> KGohstView (PS/PDF-lesar)</application
>. Viss <application
>KGohstView</application
> ikkje er installert på systemet ditt, vil &kde; automatisk starta det neste programmet, <application
>Adobe Acrobat Reader </application
>. Som du ser gjer dette at &kde; held fram med å fungere ettersom du legg til og fjernar program.</para
></note>

<para
>Vi har fastslått at rekkefølgja er viktig. Du kan endra rekkefølgja på program ved å trykkje ein gong med museknappen på det programmet du vil flytta, og så trykkje på anten <guibutton
>Flytt opp</guibutton
> eller <guibutton
>Flytt ned</guibutton
>. Dette flyttar det markerte programmet opp eller ned på lista. </para>

<para
>Du kan leggje til nye program på lista ved å trykkje på <guibutton
>Legg til ...</guibutton
>. I dialogvinduet som vert vist kan du velje programmet du vil bruka for denne mimetypen. Trykk<guibutton
>OK</guibutton
> når du er ferdig, så vert dette programmet lagt til lista.</para>

<para
>Du kan fjerna eit program (og sikra at det aldri vil verta brukt med denne &MIME;-typen) ved å trykkje ein gong på programnamnet og så trykkje på <guibutton
>Fjern</guibutton
>-knappen. (Dette fjernar ikkje programmet fra systemet ditt, berre frå denne lista!)</para>

<tip
><para
>Det er lurt å bruka <guibutton
>Flytt opp</guibutton
> og <guibutton
>Flytt ned</guibutton
> til å flytta det uønskte programmet lenger ned i lista, heller enn å slette det heilt frå lista. Når du har sletta eit program kan det vera du står utan eit program til å opna datadokumentet viss hovedprogrammet skulle bli øydelagt.</para
></tip>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-embedding">
<title
>Inkludering</title>
<para
>Trykkjer du på fana for <guilabel
>Inkludering</guilabel
> ser du:</para>

<para
>Tre radioknappar merka <guilabel
>Venstreklikkhandling</guilabel
>. Dette avgjer korleis &konqueror; ser på den valde &MIME;-typen.</para>

<variablelist
> <varlistentry
><term
>Vis fila i inkludert visingsprogram</term
> <listitem
><para
>Viss dette er valt vil fila visast <emphasis
>inne i</emphasis
> &konqueror;-vindauget.</para
></listitem
></varlistentry
> <varlistentry
><term
>Vis fila i eit eige visingsprogram</term
> <listitem
><para
>Eit eige vindauge vert laga for å visa denne mime-typen.</para
></listitem
></varlistentry
> <varlistentry
><term
>Bruk innstilligar for gruppa.</term
> <listitem
><para
>Dette gjer at mime-typen brukar innstillingane for den tilhøyrande kategorien til mime-typen. (Viss du redigerer ei lydfil, blir innstillingar for lyd-kategorien brukt.)</para
></listitem
></varlistentry
> </variablelist>

<para
>Under dette er eit tekstfelt merka <guilabel
> Føretrekt tenesterekkjefølgje</guilabel
></para>

<para
>Når du er i &konqueror; kan du trykkje med <mousebutton
>høgre</mousebutton
> museknapp, og ein liten meny vert vist med eit innslag merka <guimenu
>Vis med ...</guimenu
>. Dette feltet viser dei programma som vert vist på denne menyen, i den rekkefølgja dei vert vist der.</para>

<para
>Du kan bruka <guibutton
>Flytt opp</guibutton
> og <guibutton
> Flytt ned</guibutton
> for å endra rekkefølgja.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-done">
<title
>Lagra endringar permanent</title>

<para
>Når du er ferdig med å redigere mimetypar kan du trykkje <guibutton
>Bruk</guibutton
> for å lagra endringane permanent, men halde fram i denne modulen.</para>

<para
>Du kan trykkje på <guibutton
>OK</guibutton
> for å lagra dei endringane du har gjort permanent, og gå tilbake til hovedvindauget i kontrollsenteret.</para>

<para
>Du kan trykkje på <guibutton
>Avbryt</guibutton
> for å hindra at endringar vert lagra og gå tilbake til hovedvindauget i kontrollsenteret.</para>

</sect3>
</sect2>

<sect2 id="file-assoc-author">
<title
>Forfattar av avsnittet</title>
<para
>Mike McBride <email
>mpmcbride7@yahoo.com</email
></para>
<para
>Omsetjing ved Skolelinux-gruppa, Håvard Korsvoll <email
>korsvoll@stud.ntnu.no</email
></para>

</sect2>
</sect1>

</article>